Print pagina

De Riepe juli 2011'De rechter en de maatschappij'

Tekst: Heiko Eckert

Rechters houden steeds meer rekening met wat er mogelijk in de maatschappij leeft. Ik ben er zo langzamerhand klaar mee. De maatschappij is niet één en de maatschappij heeft niet één woordvoerder. Je kunt geen vonnis schrijven waar miljoenen mensen mee zouden instemmen.

Sinds rechters doen wat de maatschappij wil, zijn er tussen rechters afspraken gemaakt om zwaarder te gaan straffen. Nooit om lichter te gaan straffen. Die zwaardere straffen worden met name bepaald door de straffen die het openbaar ministerie eist. Dus als de politie en het openbaar ministerie bepalen dat een bepaald strafbaar feit harder aangepakt moet worden, dan houden meer agenten zich daarmee bezig en de officier van justitie eist flink hogere straffen. Die hogere eisen worden op den duur vanzelf hogere straffen. De rechterlijke macht doet leuk mee aan die opgaande lijn. Want, de maatschappij verlangt nou eenmaal hogere straffen.

Diezelfde maatschappij mag denken dat we in Nederland mild straffen. De realiteit is dat we in Nederland in de Europese top meedoen als het om de lengte van straffen gaat. De maatschappij weet dat niet. Rechters weten dat wel. En toch blijven de straffen omhoog gaan. Omdat de maatschappij het wil. Totdat we nummer 1 zijn in Europa? Een ander doel kan ik niet meer verzinnen.

Een gevangenisstraf heeft bij hoge uitzondering een positief effect. In zaken met zware misdrijven ontkom je er niet aan om een gevangenisstraf op te leggen. Er is geen alternatief. Maar in lichtere zaken kan het anders. Laatst ben ik met een verdachte naar de rechtbank geweest die voor het eerst in zijn leven met justitie in aanraking kwam. Persoonlijke problemen en geen inkomen meer. Hij zette samen met een kameraad een hennepplantage op. Voor de eerste oogst werd hij opgepakt. Geen winst en hij zakte alleen maar verder in de ellende. 'Ah', zei het openbaar ministerie: 'Als u dat samen doet met een ander dan bent u een organisatie die tot doel heeft hennep te kweken.' Eis: drie maanden zitten. De rechter vond het goed.

De officier eist, de rechter legt op. Verlangt de maatschappij dit? Dat we kansloze hennepkwekers nu allemaal achter de deur gaan gooien? Gevolg is wel dat je iemand die maatschappelijk met zijn rug tegen de muur staat en die echt geld nodig heeft naar de gevangenis stuurt: een soort netwerkclub van veroordeelden. Er zijn daar genoeg mensen die je een tip kunnen geven over hoe je snel geld kunt verdienen. Helaas niet legaal. Drie maanden later komt hij vrij. De schulden zijn alleen maar meer geworden. Zijn huis is hij kwijt. Maar hij is een goed idee rijker.

Nu is dit een willekeurig voorbeeld, maar ik kan u zeggen dat ik steeds vaker gevangenen spreek die afhaken. Niet omdat ze niet vinden dat ze een straf verdiend hebben. Maar omdat ze de straf niet meer zien als een terechte straf. Ze krijgen namelijk de boodschap dat ze geen deel meer uitmaken van de maatschappij. Ik hou mijn hart vast als dat allemaal weer op vrije voeten is.

Het gevolg van te hoge straffen wordt door rechters onderschat. Het leidt namelijk tot nog veel meer ellende en dat punt is nu wel bereikt, kan ik u verzekeren. Rechters moeten niet doen wat in de maatschappij leeft. Rechters moeten juist doen wat in het belang van de maatschappij is en dat uitleggen. Als daar geen begrip voor is dan is dat jammer. Dat hoort dan maar bij je taak.

Een paar jaar geleden hoorde ik de voormalig president van de rechtbank over de advocatuur spreken met de woorden 'een toga en bef verplichten tot lef'. Dat klopt. En ook de toga en bef van een rechter.

Heiko Eckert is vaste columnist voor de daklozenkrant van Noord-Nederland, De Riepe.

Terug naar het nieuwsoverzicht